Serie: ‘Vrede is zijn eigen beloning’
Toespraak: Franck Ploum
Gelezen: Lukas 16,1-13
1.
Hoewel inmiddels alle grote mensenrechtenorganisaties en toonaangevende instituties de oorlog in Gaza als genocide hebben geduid, is er nog steeds grote terughoudendheid bij de erkenning hiervan. Ook in ons eigen land. Zelfs het besluit van AvroTros om niet mee te doen met het Songfestival zolang ook Israël meedoet leidt tot de oproep van een politieke partij om je lidmaatschap van de omroepvereniging vooral op te zeggen. Terwijl de vraag waarom Israël wel en Rusland en Wit-Rusland niet, zelfs als het geen genocide was, een terechte vraag is. Maar we hebben met de SGP zelfs een christelijke partij in ons land die in haar verkiezingsprogramma schrijft dat er meer steun voor Israël moet komen, wapens geleverd moeten worden en dat er door Nederland meer producten uit de bezette gebieden geïmporteerd moeten worden. Dan ben je toch echt een beetje de weg kwijt zou ik zeggen. Wellicht niet toevallig zijn zowel de PVV als de SGP ook de partijen die het hardst aan de bel trekken als het gaat om de massa-immigratie en de gevaren van de islam. De een weliswaar op wat nettere toon, zeg maar met een wit boord, en de ander met de taal van de straat, de taal van wegzetten, verachting en polarisatie.
Waartoe dit soort radicale standpunten en waartoe de polarisatie en het bijbehorende taalgebruik leiden hebben we gisteren in Den Haag kunnen zien waar een anti-migratie betoging volledig uit de hand liep, politieauto’s in vlammen opgingen en de ruiten van het D’66 partijbureau sneuvelden. En je zou bijna kunnen zeggen, dit is dan nog maar in het klein. In Gaza zien we de gevolgen van het decennialang hersenspoelen van mensen door een politiek van haat, vijandschap en wegzetten van de zogenoemde vijand als waren het geen mensen. In Rusland zijn mensen gehersenspoeld met het politiek-religieus verhaal van Moedertje Rusland dat bedreigd wordt door het Naziregime van Oekraïne. En wie die hersenspoeling heeft doorstaan en enige vorm van oppositie voert, wordt vervolgd, gemarteld en vermoord.
Zo staan we er dan voor aan het begin van weer een vredesweek. En dan hebben we het over de gevaarlijke ontwikkelingen in de Verenigde Staten nog niet eens gehad. En wat te denken van al die vergeten burgeroorlogen in Afrikaanse landen en de spanningen tussen diverse Aziatische landen.
Vrede als vierkante cirkel. Verder weg dan ooit, zo lijkt.
Niets doen is geen optie…. is de slogan die dan klinkt terwijl jezelf totaal lamgeslagen van alle ellende die je ziet in de stoel hangt en denkt: er is geen beginnen meer aan. En hoezo, ‘niets doen is geen optie’? Gaza, Jemen, Congo, Soedan? Wie doet daar dan iets aan? Wie komen daar dan in actie met een oplossing? Je moet als individu, als mens wel heel inventief zijn wil je in deze chaos nog perspectieven zien die voor je gevoel ook nog een beetje bijdragen aan verbetering, laat staan een oplossing. De neiging om cynisch en apathisch te blijven hangen in die stoel is groot en volstrekt begrijpelijk. Maar intussen gaan de aanhangers van god-Mammon hun gang en laten sporen van vernietiging en verwoesting achter, bouwen hun systemen van wapenindustrie, van hebzucht en geldvermeerdering voor hen die al meer dan genoeg hebben.
2.
Waren de kinderen van het licht nu maar eens net zo slim als de kinderen van deze chaos wereldorde, verzucht Jezus in het verhaal, de parabel die we hoorden.
Een huismeester staat in het beklaagde bankje en hoewel niets bewezen is, zal hij zijn baan kwijtraken. Zo gaat dat: waar rook is zal ook wel vuur zijn en eenmaal een smet op je blazoen en je positie is al snel onhoudbaar. Het blijft immers aan je kleven zo’n beschuldiging, net als het opplakken van etiketten, het framen van iemand. Of ze waar zijn of niet doet er niet toe, je staat in een hoek en je komt er niet meer uit. De slimmeriken van deze wereld in politiek en media maken er naar harte lust gebruik van.
Maar de huismeester zelf is ook niet op z’n achterhoofd gevallen, hij kent z’n pappenheimers en hij kent de wereld waarin hij opereert als geen ander. Hij stelt zijn toekomst op slimme wijze zeker. Niet alleen zijn baas, die zich genoodzaakt ziet hem te ontslaan, looft hem, sterker nog: Jezus stelt ons de econoom der onrechtvaardigheid tot voorbeeld. Het moet niet gekker worden!
Het verhaal van de onrechtvaardige rentmeester dat Jezus aan zijn leerlingen voorhoudt is niet een parabel van de gangbare soort. We horen niet, zoals in vele andere parabels, een verhaal waarbinnen morele, ethische of humanitaire elementen tot navolging strekken. In tegendeel, er is sprake van ongerechtigheid, duistere praktijken, die allerminst tot navolging strekken. In de zin is het een anti-parabel: zo moet het niet! Jezus wil laten zien waarom de mammon der onrechtvaardigheid zo succesvol is: omdat zijn aanhangers strijden voor het behoud ervan, omdat ze elkaar de hand boven het hoofd houden, elkaar de baantjes toeschuiven en met elkaar een gesloten systeem vormen waarbinnen ze hun gang kunnen gaan, zich kunnen verrijken ten koste van anderen en anderen buitensluiten van economische rechtvaardigheid en menswaardig bestaan.
De pointe zit ‘m niet in de inhoud van het handelen, maar in de wijze waarop het systeem verfijnd is en zaken voor elkaar krijgt. Daarvan zegt Jezus: kijk eens naar de kinderen van de wereld, hoe slim ze zijn, daar kun je wat van leren met het oog op die nieuwe wereld. Als de kinderen van het licht net zo slim waren en zich met net zoveel overgave zouden inzetten, dan zou die nieuwe wereld veel sneller gerealiseerd kunnen worden.
3.
Als niets doen geen optie is, wat staat ons dan te doen? Misschien kan het thema van deze serie ons op weg helpen. ‘Vrede is zijn eigen beloning’, woorden van Mahatma Gandhi. Dat betekent zoveel als: kiezen voor vrede is niet op pad gaan om resultaten te behalen, is niet werken om uiteindelijk uit te komen waar je wilt zijn. Kiezen voor vrede is in zichzelf al een goede keuze, los van resultaten buiten jezelf. Je wordt er zelf een beter mens van. En als je van daaruit de wereld binnenstapt dan doe je dingen, zeg je dingen, treedt je mensen tegemoet op een andere manier dan wat de wereld laat zien. De keuze voor vrede is in zichzelf al afstand nemen van de mammon-onrechtgod en is in zichzelf al de weg gaan van God-bevrijder. Want wie kiest voor vrede gaat als vanzelf de weg van recht te doen, bevrijding brengen en drager van licht zijn in deze wereld. De keuze voor vrede is in zichzelf al een aanklacht tegen de wijze waarop het gaat in de wereld en is in zichzelf al aanzetten geven om mee te bouwen aan nieuwe vernuftige systemen, om de oorlog te stoppen, de honger uit te bannen en wereldwijde solidariteit te bevorderen. Systemen waarbinnen menswaardigheid en beschaving de koers bepalen. Een systeem waarbinnen we de kwetsbaarsten de hand boven het hoofd houden en de gelederen gesloten houden wanneer van buitenaf het recht van de zwaksten bedreigd wordt.
Niets doen is geen optie, is om te beginnen en wellicht daarmee ook het belangrijkste, het maken van een keuze. Waaraan wil ik dienstbaar zijn? God-bevrijder of god-Mammon? Misschien past die vraag ook wel bij wat te doen en te volbrengen is als mens. Dat je keuze voor vrede betekent dat je bij alles wat je doet de vraag stelt: wie wordt hier nu sterker van, God-bevrijder of god-Mammon? Wie of wat vertegenwoordig ik, als ik dit doe en dat laat: God-bevrijder of god-Mammon? Waaraan geef ik voeding als ik dit zeg, of roep, of schrijf of op socialmedia plaats, licht of duisternis.
Intrinsiek kiezen voor vrede is zijn eigen beloning omdat het niet anders kan dan dat dit je op een andere manier in de wereld laat staan en je helpt bij de keuzes die je maakt.
4.
We willen allemaal een andere wereld dan deze waarin wij leven. En hier op deze plek voeden we onszelf met verhalen en liederen en vergezichten over hoe het zou kunnen zijn als dat zou lukken. We hebben in onze keuze voor vrede die verhalen en liederen en vergezichten nodig. Zonder zo’n vergezicht slaat de verwildering toe. Zonder verhalen van een wereld die komen zal, zijn wij aan onszelf overgeleverd, aan wat er nu is en voor je het weet komt die stoel weer in het vizier. Kinderen van het licht worden we genoemd, wanneer wij vanuit vrede vriendschap sluiten met deze wereld en te midden van deze wereld, het visioen leven en bouwen, laten groeien, verbinden, genezen en wegtrekken uit de duisternis, deze wereldchaos.
Zeg amen. Dat het zo moge zijn.